Maastricht ligt midden in Europa. Plukt de stad daar (genoeg) economische vruchten van? Die vraag staat woensdag 30 september centraal tijdens het tweede debat in de reeks ‘Maastricht als Europese stad’ dat we organiseren samen met Studio Europa. De vraag die gespreksleider Lennart Booij daar direct aan toevoegt: “Is Maastricht een soort Sneeuwwitje die nog moet wakker gekust?”

Tekst: Lieke Rijkx
Fotografie: Paul van der Veer

ITEM-directeur Martin Unfried opent de avond met een ‘situatieschets’. Daarna gaan wethouder Marlou Jenneskens, econoom Luc Soete, bestuursadviseur bij Brightlands Health Campus Maurice Lambriex en adviseur grensoverschrijdend ondernemen Armand vliegen met elkaar in discussie onder leiding van Lennart.

“Met sommige dingen waar we al dertig jaar over spreken, gebeurt nog steeds niets”, aldus Martin. “In sommige opzichten gaan we zelfs terug in de tijd. De Duitse grenscontroles zijn de olifant in de kamer. En steeds meer mensen vinden dat normaal, terwijl het dat niet is.” Het beeld van Maastricht is volgens Martin niet gelijk aan de inhoud. “Kijk naar het Vrijthof, daar zitten de terrassen altijd vol. In de straten er omheen loopt volop winkelend publiek. Dan denk je ‘wat een rijke stad’, maar de brede welvaart van Maastricht is best laag. De verbondenheid tussen Maastrichtenaren staat onder druk. Minder mensen zijn actief in verenigingen. Vijftig jaar geleden streefden we ernaar om van Maastricht in 2050 een klimaat neutrale stad te maken. Dat gaan we niet halen.”

Einstein Telescope

Alle deelnemers denken dat de Einstein Telescope de regio ontzettend veel kan brengen, maar Martin geeft er wel een waarschuwing bij. “Nadat Maastricht niet werd verkozen tot Culturele Hoofdstad raakten we met zijn allen in een soort depressie. We moeten ervoor zorgen dat als die telescoop toch ergens anders komt, niet hetzelfde gebeurt.”

De panelleden en het publiek zijn het unaniem eens dat Maastricht de Euregio veel beter kan benutten en dat grensoverschrijdend samenwerken makkelijker zou moeten zijn. “Het zijn de ondernemers die het gewoon doen”, zegt Armand. “Die spreken niet over beperkingen, over regels die anders zijn, die gaan voor zaken gewoon de grens over. Maar alles staat of valt met netwerken. Elkaar kennen en elkaar iets gunnen. Dat gebeurt nog veel te weinig. Ik heb heel veel Vlamingen uitgenodigd voor deze avond, maar in de zaal zitten er maar twee.”

Luc wil graag optimistisch zijn, maar ‘draagt ook de last van het verleden mee.’ “Er zijn toch een aantal initiatieven niet gelukt. Veertig jaar geleden was Euregionale Economie een studierichting, nu niet meer. En een academisch ziekenhuis trekt normaal patiënten binnen een straal van 80 kilometer. Maar niet bij ons. Voor veel Duitsers en Belgen is het MUMC+ het dichtstbijzijnde ziekenhuis, maar vanwege gedoe met verzekeringen en vergoedingen komen ze niet.”

Ook vanuit het publiek komen een aantal reacties die bevestigen dat sommige zaken eerder achteruit dan vooruit zijn gegaan. Zo zegt een man dat hij in Maastricht kwam wonen toen er nog een directe verbinding was met Brussel waar hij werkte. “Het is schandalig. Nu kunnen we als we geluk hebben nog één keer per uur naar Luik als eindpunt van de trein.”

Benidorm aan de Maas

Optimistische geluiden zijn er ook. Zoals eerder op de avond ook al ter sprake kwam, is bijna iedereen ervan overtuigd dat de Einstein Telescope in de regio komt en dat Maastricht en de Euregio daar enorm van gaan profiteren op het gebied van innovatie en werkgelegenheid. “Ik ben een optimist”, zegt Marlou. “Er zijn allerlei belemmeringen die samenwerking over de grens lastig maken en ik heb wel echt de hoop dat de Einstein Telescope dat verandert.” Zelfs als de telescoop niet komt, profiteert de regio toch van de samenwerkingen die in de voorbereiding zijn ontstaan en van het Research & Development Laboratorium dat sowieso in Maastricht komt.

Ergens halverwege de avond vraagt Lennart of het eigenlijk erg is als we doorgaan op de bekende weg, de Euregio niet verder benutten, en Maastricht in een soort Benidorm aan de Maas laten veranderen met vooral rijke gepensioneerden. “Door de klimaatverandering wordt het alleen maar warmer, waardoor de terrassen het hele jaar vol zitten. En gepensioneerden zorgen voor werkgelegenheid, denk aan de zorg, aan kapsalons en aan de horeca.” Nadat iedereen is uitgelachen antwoord Maurice dat het hem geen goed idee lijkt. “Dan krijgen we gegarandeerd een zorginfarct. En het is ook gewoon niet leuk, zonder jongeren.”

Jongeren aantrekken moet een speerpunt van Maastricht zijn, zeggen de mensen aan tafel en verschillende mensen in het publiek. “We zijn ons weinig bewust van de urgentie”, zegt internationale arbeidsmarkt expert Ramona Corvers vanaf de eerste rij. “In Maastricht wordt al snel gedacht dat we de stad niet hoeven te verkopen, want het gaat toch prima met de Tefaf, de concerten van Rieu en de historie van het Verdrag van Maastricht. Maar dat vinden jongeren misschien niet interessant, ze zijn sowieso na dat verdrag geboren. Bovendien moeten we niet alleen de stad verkopen, maar de hel regio.”

Conclusie aan het einde van de avond is dat de Einstein Telescope de prins kan zijn die Sneeuwwitje wakker kust. Maastricht heeft nog volop kansen om deel uit te maken van een unieke metropoolregio. Maar er zijn sowieso meer kartrekkers nodig én er moet een betere strategie komen om de samenwerkingen en de kansen binnen de Euregio optimaal te benutten. Het antwoord op de openingsvraag, of Maastricht de vruchten plukt van haar ligging middenin Europa, is: NOG NIET.