Rotterdam-Amsterdam, Nijmegen-Arnhem, Tilburg-Breda, Heerlen-Maastricht… Veel Nederlandse steden zijn een soort rivalen van elkaar. Vaak spelen voetbalclubs een belangrijk rol in de ‘vete’ tussen buursteden, maar dat is bij Maastricht en Heerlen minder het geval. Toch lijken die steden met de rug naar elkaar toe te staan. Bestuurders van Heerlen en Maastricht zoeken elkaar nauwelijks op. Waarom is dat zo?

Heerlen en Maastricht hebben een heel ander imago en lijken op het eerste oog totaal verschillende steden. Maar wie inzoomt ziet ook veel overeenkomsten.

Mijnbouw
Vanaf de twaalfde eeuw werd in het oostelijk deel van Zuid-Limburg steenkool gewonnen, Eerst door de abdij van Rolduc bovengronds in het dal van de rivier de Worm. In de loop van de veertiende eeuw gingen arbeiders ondergronds. Na de Franse Revolutie kwamen de bestaande mijnen in 1815 in handen van de Nederlandse Staat. Heerlen werd het dynamische centrum van de mijnindustrie. Vooral in de jaren vijftig van de vorige eeuw was Heerlen een rijke stad met een deftige uitstraling.

Maakindustrie
Maastricht was in de 19e eeuw de eerste echte industriestad van Nederland. Duizenden mensen werkten in de grote aardewerk- en glasfabrieken die waren opgericht door Petrus Regout. In 1840 is Regout nog een relatief kleine speler met iets meer dan 250 werknemers, in 1865 is hij met 2.500 mensen op de loonlijst een van de grootste particuliere werkgevers van het land. In 1851 krijgt Maastricht er dankzij Waalse ondernemers nog een papierfabriek en een grote aardewerkfabriek bij.

Maastricht krijgt (bijna) alles
Terwijl Maastricht dus geen mijn had, was de sluiting van de Limburgse mijnen in de jaren 60 voor de rijksoverheid aanleiding om vooral Maastricht nieuw economisch leven in te blazen. In 1969 gunde de regering Maastricht de achtste medische faculteit van Nederland. De stichting van die faculteit in 1974 was volgens sommigen de redding van de stad. De toenmalige Rijksuniversiteit Limburg trok veel hoogopgeleide mensen naar de stad en gaf monumentale kloosters en kerkgebouwen een nieuw leven als universiteitsgebouw. Heerlen kampte lange tijd met grote werkloosheid, armoede en drugsoverlast.

Had Heerlen een halve eeuw geleden het meeste recht op een universiteit of is dat een Heerlens trauma dat veel verder reikt? Heeft Maastricht zich ontwikkeld ten koste van Heerlen? Als Limburgse hoofdstad heeft Maastricht naast de universiteit onder andere ook het gouvernement, de rechtbank, Rijkswaterstaat, United World College én – na vertrek uit Heerlen – nu ook het Europese DSM kantoor.

Cultuur met en zonder hoofdletter
Cultuur bloeit in beide steden. Cultura Nova, ParkCity Live en The Notorious IBE zijn smaakmakers in Heerlen, waarvoor mensen van ook van ver buiten de stad naar Heerlen komen. Daarnaast heeft Heerlen veel aandacht voor graffiti en andere street art. André Rieu, Musica Sacra, Nederlandse Dansdagen, Preuvenemint en Fashion Clash zijn enkele van de grote culturele namen in Maastricht. De stad die daarnaast vooral zijn historische gebouwen en bourgondische inslag eert. Maar is Maastricht inderdaad die sjieke en sjoene stad die in de marketingcampagnes wordt neergezet? Is cultuur in Maastricht vooral voor de elite en in Heerlen ‘voor de straat’?

Dezelfde problemen – ander beeld
Heerlen en Maastricht kampen voor een groot deel met dezelfde Limburgse problemen. Grote verschillen tussen arm en rijk. Last van grensoverschrijdende criminaliteit. En een minder gezonde bevolking dan het landelijk gemiddelde. Beide steden hebben een aantal kwetsbare wijken waar leefbaarheid en zelfredzaamheid onder druk staan. Toch kleven die problemen vooral een Heerlen. Wie als toerist door het centrum van Maastricht loopt, kan zich niet voorstellen hoe druk het is bij de Voedselbanken en Kringloopwinkels in de wijken buiten het centrum. Is Maastricht beter in het wegpoetsen van problemen? En wordt Heerlen onterecht gestigmatiseerd als “arme stad”? Of is dat beeld gebaseerd op feiten?

Beeldvorming, feiten en plannen van de universiteit
In de twee debatten willen we verder gaan dan beeldvorming en serieus kijken naar gezamenlijke kansen. Wat zijn de feiten over de beide steden op het gebied van stadsontwikkeling, cultuur, inkomen, wonen, voorzieningen, bevolkingssamenstelling en zorg? Bieden die feiten aanknopingspunten om de samenwerking te intensiveren? Bijzondere aandacht in de debatten is er voor Universiteit Maastricht die pogingen doet om in Heerlen aan de slag te gaan. Gaat dat lukken? Wat leert de universiteit van de vestiging in Venlo?

In de wereld
Heerlen en Maastricht zijn allebei Global Goals Gemeente, maar vullen die titel ander in. Heerlen draagt daarnaast de titel Fairtrade Gemeente. Beide steden kijken dus wél verder dan hun eigen grenzen, maar (nog) niet echt naar elkaar. Het SDG House dat zich voor heel Limburg inzet voor die Global Goals (of Sustainable Development Goals) staat in Maastricht. Had het even goed in Heerlen kunnen staan?

Dubbeldebat
Het zou onze regio enorm helpen als we samen optrekken in plaats van met de rug naar elkaar toe te staan. Samen staan we sterker ten opzichte van provincie en staat en als toeristische trekpleister. Wie en wat kan beide steden dichter bij elkaar brengen? Het dubbeldebat ‘Heerlen en Maastricht, twee tegenpolen?’ is een coproductie van Debatcentrum Sphinx en Studium Generale Maastricht in samenwerking met Podium Royal Heerlen.

Debat 1. Woensdag 20 mei om 20.00 uur in Royal Theater Heerlen
Aan tafel zitten
* Jordy Clemens – demissionair wethouder Heerlen, onderwijs, cultuur, erfgoed en centrumontwikkeling
* Frans Bastiaens – demissionair wethouder Maastricht, stedelijke ontwikkeling, cultuur, veerkrachtige wijken en ouderenbeleid)
* Pamela Habibovic – Professor of Inorganic Biomaterialsen tijdelijk voorzitter van het College van Bestuur van de UM
* Maurice Hermans – Heerlens kunstenaar, auteur, en directeur van muziekwerkplaats Intro in Situ.
* Patrick Meijers – architect, geboren in Maastricht, opgegroeid in Heerlen, begaan met stadsontwikkeling.

Gespreksleider is zoals gebruikelijk Lennart Booij.

Aanmelden: DEBAT: Heerlen en Maastricht, twee tegenpolen? – Aanmelden

Debat 2. Woensdag 25 november om 19.30 uur in Centre Céramique in Maastricht Sprekers nog onbekend.